Blog

ครบรอบ 100 ปี โถฉี่ศิลป์

ครบรอบ 100 ปี โถฉี่ศิลป์

15 มีนาคม 2562

ในช่วงเวลาของปี 2017 นี้ เป็นปีที่ครบรอบ 100 ปี ของหนึ่งในผลงานศิลปะที่สั่นสะเทือนโลกที่สุดชิ้นหนึ่ง ผลงานชิ้นนั้นมีชื่อว่า

Fountain (1917)

ผลงาน Fountain ตัวต้นฉบับของ ถ่ายภาพโดย อัลเฟรด สติกลิตซ์ (Alfred Stieglitz) ในหอศิลป์ 291 หลังจากที่งานถูกส่งเข้าร่วมแสดงในนิทรรศการของสมาคมศิลปินอิสระในนิวยอร์ก (Society of Independent Artists) ในปี 1917 ในภาพยังเห็นป้ายชื่อและหมายเลขของงานติดอยู่ที่ตัวงาน

ซึ่งมันก็ไม่ใช่ภาพวาดหรือประติมากรรมวิจิตรพิสดารเลิศหรูอะไรที่ไหน หากแต่เป็นโถฉี่กระเบื้องเคลือบสีขาวหน้าตาธรรมด๊าธรรมดาวางนอนหงายเค้เก้อยู่บนแท่นโชว์

มันเป็นผลงานของศิลปินชาวฝรั่งเศส-อเมริกันผู้มีอิทธิพลทางความคิดต่อวงการศิลปะสมัยใหม่มากที่สุดคนหนึ่ง เขาได้ชื่อว่าเป็นบิดาของศิลปะแนวคอนเซ็ปช่วล คนทำงานศิลปะร่วมสมัยทุกวันนี้แทบทุกคน ต่างก็ได้รับแรงบันดาลใจจากเขาไม่มากก็น้อย ศิลปินผู้นั้นมีนามว่า

มาร์แซล ดูชองป์ (Marcel Duchamp) (28 กรกฎาคม 1887 – 2 ตุลาคม 1968)

โถฉี่ใบนี้เป็นงานศิลปะแนวทางใหม่ที่ดูชองป์คิดค้นขึ้น ที่มีชื่อเรียกว่า readymades ซึ่งเป็นการนำเอาวัตถุและข้าวของธรรมดาที่เราพบเห็นในชีวิตประจำวันมาทำให้กลายเป็นศิลปะ ด้วยการหยิบเอาของสำเร็จรูปที่หาซื้อได้ตามร้านค้าทั่วๆ ไปอย่างเช่น พลั่วตักหิมะ กรงนก ที่เสียบขวดไวน์ เก้าอี้ ล้อจักรยาน เครื่องพิมพ์ดีด มาวางตั้งบนฐานให้กลายเป็นผลงานศิลปะโดยแทบจะไม่ได้ปรุงแต่งหรือเปลี่ยนแปลงอะไรเลยแม้แต่น้อย

ซึ่งนับเป็นแนวคิดที่ท้าทายสถาบันศิลปะอันทรงเกียรติในสมัยนั้นเป็นอย่างยิ่ง และท้าทายแนวคิดเดิมๆ ของศิลปะอย่างห้าวหาญด้วยความที่มันแสดงให้เห็นว่า สิ่งใดก็ตามที่ศิลปินเห็นว่ามันมีคุณค่าพอที่จะเป็นศิลปะ สิ่งนั้นก็สามารถเป็นศิลปะได้ ไม่ว่ามันจะเป็นสิ่งของต่ำต้อยด้อยค่าแค่ไหนก็ตาม ซึ่งนั่นหมายความว่า สิ่งที่สำคัญสำหรับการเป็นศิลปะไม่ใช่ตัวศิลปะวัตถุ หากแต่เป็นความคิดของศิลปินมากกว่า

โดยดูชองป์ส่งเจ้าโถฉี่ชิ้นนี้เข้าไปร่วมแสดงในนิทรรศการศิลปะของสมาคมศิลปินอิสระในนิวยอร์ก (Society of Independent Artists) โดยใช้นามแฝง และเซ็นชื่อบนโถฉี่ใบดังกล่าวว่า R. Mutt

ซึ่งเจ้าลายเซ็นที่ว่านี้ นักประวัติศาสตร์ศิลปะตีความกันเป็นที่สนุกสนานครื้นเครง บ้างก็ว่ามันเป็นคำพ้องเสียงกับคำว่า Armut ที่แปลว่า "ความยากจน" บ้างก็ว่าตัวย่อของมัน R.M. = Readymade ว่ากันว่าตอนหลัง ดูชองป์ออกมาเฉลยว่าชื่อนี้ได้มาจาก J.L. Mott Iron Works ชื่อของบริษัทขายอุปกรณ์สาธารณูปโภคและสุขภัณฑ์ที่ดูชองป์ไปซื้อโถฉี่มา แต่คำว่า “Mott” มันโจ่งแจ้งเกินไป เขาเลยเปลี่ยนเป็น “Mutt” ซึ่งหยิบยืมมาจากชื่อของหนึ่งในตัวละครของการ์ตูนช่องในหนังสือพิมพ์อเมริกันที่โด่งดังในยุคนั้นอย่าง Mutt and Jeff อีกทีนึง แล้วก็เติม R. ที่ย่อมาจากคำว่า Richard ซึ่งเป็นศัพท์แสลงในภาษาของฝรั่งเศสของคำว่า "moneybags" หรือ "ถุงใส่เงิน" ซึ่งเป็นการกระทบกระเทียบสีเรื่องความศักดิ์สิทธิของศิลปะ ที่แม้แต่ภาชนะรองรับสิ่งปฏิกูลอย่างโฉฉี่ก็ยังกลายเป็นของมีค่าไปได้

การที่ดูชองป์ส่งเจ้าโถฉี่ใบนี้ไปแสดงในนิทรรศการดังกล่าวซึ่งประกาศว่า “รับงานแบบไหนก็ได้ไม่จำกัด” นั้นเป็นการยั่วล้อและท้าทายกรรมการของสมาคมอย่างเจ็บแสบ เหตุที่พวกเขาบอกว่า “รับงานแบบไหนก็ได้ไม่จำกัด” นั่นก็หมายความว่าเจ้าโถฉี่ใบนี้ก็สามารถเข้าแสดงในนิทรรศการนี้ในฐานะงานศิลปะชิ้นหนึ่งได้ด้่วยเหมือนกัน น่าเสียดายว่ากรรมการคนอื่นไม่อินไปด้วย พวกเขาเลยปฏิเสธที่จะแสดงงานชิ้นนี้อย่างไร้เยื่อใย ทั้งๆ ที่ดูชองป์เองก็เป็นหนึ่งในคณะกรรมการด้วยซ้ำไป! เป็นเหตุให้ดูชองป์ลาออกจากการเป็นคณะกรรมการเพื่อแสดงการประท้วง (“ก็ไหนบอกว่า รับงานแบบไหนก็ได้ไม่จำกัดไงวะ!” ดูชอมป์คงบ่นในใจ)

การณ์กลับกลายเป็นว่า ผลงานศิลปะโถฉี่ที่ถูกคัดทิ้งชิ้นนี้ ได้รับความสนใจจากสาธารณชนมากกว่าตัวนิทรรศการเสียอีก ด้วยความหมายแฝงของมันที่ตอกหน้าวงการศิลปะอย่างแรงด้วยการบอกว่า ศิลปินไม่ใช่ผู้สร้างสรรค์ที่ยิ่งใหญ่ และศิลปะไม่ใช่ของวิเศษล้ำค่าอะไร (ก็แค่ของโหลๆ ที่ใครก็ซื้อหาได้จากร้านขายสุขภัณฑ์) และเหนืออื่นใด ดูชองป์ไม่ได้หยิบฉวยอะไรก็ได้มาวางแบบสุ่มสี่สุ่มห้า ด้วยการเลือกโถฉี่ใบนี้มา มันก็เหมือนเป็นการบอกเป็นนัยว่า ศิลปะก็เป็นแค่อะไรที่คุณจะเยี่ยวรดมันเท่านั้นแหละ! (แสบไหมล่ะ?) อันที่จริงแล้วเขาเพียงแค่ต้องการปฏิเสธความงามทางสายตา ทำลายคุณค่าและลดทอนความศักดิ์สิทธิ์ของงานศิลปะ ให้มันกลายเป็นของสามัญธรรมดา ดูชองป์กระตุ้นเร้าให้คนเลิกเทิดทูนบูชาศิลปะ แต่หันมาครุ่นคิดหาความหมายของมันแทน

ถึงแม้โถฉี่ใบดั้งเดิมจะหายสาบสูญไปตั้งแต่ช่วงที่ดูชองป์เอางานไปส่งแล้ว แต่มันก็ถูกกล่าวขานปากต่อปากและค่อยๆ สั่งสมชื่อเสียงอย่างช้าๆ จนในปี 1950 ดูชองป์ก็สั่งทำผลงานชิ้นโด่งดังชิ้นนี้ขึ้นมาใหม่สำหรับแสดงในนิทรรศการที่นิวยอร์ก ก่อนที่จะทำออกมาอีกสองตัวในช่วงปี 1953 และ 1963 จนในปี 1964 เขาก็สั่งทำผลงานชิ้นนี้ขึ้นมาใหม่อีกแปดตัว

Fountain ตัวจำลองที่ทำขึ้นในปี 1964 ซึ่งเป็นผลงานในคอลเล็คชั่นถาวรของหอศิลป์เทต (Tate Modern) ลอนดอน, ขอบคุณภาพจากคุณ Supapong Laodheerasiri และคุณ Suranee Chaocharoenprakit

และถึงแม้ดูชองป์จะผลิตผลงานชิ้นนี้ขึ้นมาเพื่อลดทอนคุณค่าของงานศิลปะ อย่างไรก็ตาม มันก็กลายเป็นผลงานที่โด่งดังที่สุดของเขา มันถูกโหวตให้เป็นงานศิลปะสมัยใหม่ที่ทรงอิทธิพลที่สุดในศตวรรษที่ 20 และกลายเป็นหนึ่งในสัญลักษณ์ทางศิลปะที่ถูกจดจำมากที่สุดในโลก รวมถึงเป็นที่หมายปองของนักสะสม หอศิลป์และพิพิธภัณฑ์ชั้นนำทั่วโลก ที่ตลกร้ายกว่านั้นก็คือ เจ้าโถฉี่จำลองที่ดูชองป์สั่งทำขึ้นมาใหม่นั้นก็ถูกประมูลขายไปในราคาสูงถึง 1.7 ล้านเหรียญสหรัฐ ในท้ายที่สุดมันก็กลายเป็นของล้ำค่าไปจนได้ (...เสียใจด้วยนะป๋าดูชองป์!)

จนเวลาล่วงเลยผ่านมาเป็น 100 ปีแล้ว ผลงานชิ้นนี้ก็ยังคงเป็นที่จดจำของผู้คนที่รักศิลปะ และยังคงเป็นผลงานศิลปะที่ทรงอิทธิพลและเปี่ยมแรงบันดาลใจมากที่สุดจวบจนทุกวันนี้

อ่านเกี่ยวกับ มาร์แซล ดูชองป์ เพ่ิมเติมได้ในหนังสือ ART IS ART, ART IS NOT ART อะไร (แม่ง) ก็เป็นศิลปะ ภาณุ บุญพิพัฒนาพงศ์ เขียน สำนักพิมพ์แซลมอน

ขอบคุณภาพจากคุณ Supapong Laodheerasiri และคุณ Suranee Chaocharoenprakit

#WURKON #art #installation #100year #fountain #marcelduchamp #readymades #modernart #conceptualart #โถฉี่ #ศิลปะสมัยใหม่ #ศิลปะแนวคอนเซ็ปช่วล #แรงบันดาลใจจากงานศิลปะ

สัมผัสแรงบันดาลใจจากความคิดสร้างสรรค์แห่งการออกแบบวิถีชีวิตการทำงานยุคใหม่ได้ที่ WURKON ผู้เชี่ยวชาญในการออกแบบพื้นที่สำนักงานและพื้นที่สาธารณะสมัยใหม่ www.wurkon.com

สามารถติดตามข่าวสารทุกวันได้ที่ : www.facebook.com/WURKON

สอบถามข้อมูลได้ที่ Tel : 02-005-3550 Fax : 02-005-2557

Official Line : @wurkon (มี @ ด้วย) / Twitter : @wurkon

Follow Instagram : @wurkon



Related Stories

Our VR Showroom
Address

71/15 Soi Pattanavate 12, Sukhumvit 71 Road, Prakanong-Nua, Wattana, Bangkok 10110, Thailand

Call Us
  • (66) 02-005-3550
  • (66) 097-157-8435
  • (66) 097-161-8536
Fax

(66) 02-005-2557

Opening Hours

Mon - Fri: 08:30 - 17:30